Türkçe

Türkçe, Güneydoğu Avrupa ve Batı Asya’da konuşulan, Türk dilleri dil ailesine ait sondan eklemeli bir dil. Türk dilleri ailesinin Oğuz dilleri grubundan bir Batı Oğuz dili olan Osmanlı Türkçesinin devamını oluşturur.

Türkçe başta Türkiye olmak üzere Balkanlar, Ege Adaları, Kıbrıs ve Orta Doğu’yu kapsayan eski Osmanlı İmparatorluğu coğrafyasında konuşulur. Yaklaşık 100 milyon konuşuru ile dünyada en çok konuşulan ilk yirmi dil arasındadır. Türkçe Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs’ta ulusal resmî dil statüsüne sahiptir. 1960 Kıbrıs Anayasası hükümlerince Türkçe adanın resmi dillerinden biri olduğu için aslında Avrupa Birliğinin de tanıdığı resmi dillerden biri olmalıydı ancak anlaşılması olanaksız politik nedenlerle Türkçe AB resmi dillerinden biri değildir.

Modern standart Hintçe, Braj, Avadhi ve Maithili gibi diyalektler yerine Delhi’de konuşulan lehçeyi esas almıştır. Babürlü hâkimiyetinin son yıllarında ise Urdu dili saygınlık dili haline gelmeye başlamıştır. Modern Hintçenin edebi kullanımı 18. yüzyılın sonlarında oluşmuştur.

Türkçe, diğer pek çok Türk dili ile de paylaştığı sondan eklemeli olması ve ünlü uyumu gibi dil bilgisi özellikleri ile karakterize edilir. Dil, tümce yapısı açısından genellikle özne-nesne-yüklem sırasına sahiptir. Ancak söz dizimi açısından dünyanın en esnek dillerinden biri olarak kabul edilir. Söz gelimi “Kaplan avcıyı öldürdü.” cümlesi aşağıdaki cümlelerde de aynı yargıyı bildirse de tonlama ve söz diziminden kaynaklanan farklı anlamlara gelebilir.

“Kaplan öldürdü avcıyı”
“Avcıyı kaplan öldürdü”
“Avcıyı öldürdü kaplan”
“Öldürdü kaplan avcıyı”
“Öldürdü avcıyı kaplan”

Az sayıda Arapça kökenli sözcük dışında Fransızca, İspanyolca, Almanca, Arapça gibi dillerin aksine gramatik cinsiyetin (erillik, dişilik) bulunmadığı Türkçede söz varlığının önemli bir bölümü Arapça, Farsça, Latince, İngilizce ve Fransızca gibi yabancı dillerden geçmedir. TDK’nin çıkardığı Güncel Türkçe Sözlük’e göre Türkçenin %86’sını Türkçe kökenli kelimeler oluştururken diğer %14’ünü başta Arapça olmak üzere Fransızca, Farsça, Yunanca gibi çeşitli dillerden geçmiş kelimeler oluşturmaktadır. Ayrıca Azerice, Uygurca, Gagavuzca ve Türkmence gibi diğer Oğuz dilleri ile Türkçe yüksek oranda karşılıklı anlaşılabilirlik gösterir. Ancak Azerice dilinde örnekleri verildiği üzere Türki dillerle olan bu akrabalık ortak sözcüklerin çok farklı anlamalar taşıması nedeniyle son derece tehlikeli yanlış anlamalara da neden olabilmektedir.

Standart Türkçedeki Yazım Kuralları

Standart Türkçedeki yazım kuralları 12 Eylül 1980 darbesine değin Türk Dil Kurumu tarafından belirlenmekteydi; ancak darbeden sonra TDK’nın siyasi iktidarın baskılarıyla kuruluşundan itibaren öncülüğünü ve sorumluluğunu aldığı yazım kuralları ne yazık ki tutarlılığını yitirmiş, yeni yazım kılavuzları eski imla standartlarına kısmen geri dönmüştür. Özellikle “a” ve “i” harflerinde kullanılan inceltme işaretlerinde yaşanan karmaşaya yeni sözcük üretimi konusundaki politik bakış, eskiye özlem yazım kuralları konusunda derin çelişkilere neden olmuştur. Eski TDK ve yeni TDK kılavuzlarındaki farklara ve anlaşmazlıklara özel yayın evlerinden çıkan kılavuzlar da eklenince karmaşa daha da artmıştır ama Adam Yayınlarından çıkan Ömer Asım Aksoy’un değerli çalışması Ana Yazım Kılavuzu en güvenilir kaynaklardan biri olarak kabul görmüştür.

İstanbul (Laleli) Türkçesi olarak da adlandırılan İstanbul ağzı, Türkiye Türkçesinin standart formudur ve Türkçe yazı dili bu ağzı temel alır. Bununla birlikte Güneydoğu Avrupa ve Orta Doğu’da çeşitli şiveleri bulunur ve bu şiveler İstanbul Türkçesi ile çeşitli sessel farklılıklara sahiptir. 1928’de Atatürk önderliğinde gerçekleştirilmiş harf devriminden itibaren Latin alfabesi ile yazılmaktadır. Bizzat Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün katıldığı alfabe çalışmalarının sonucunda Türkçe sesletim (telaffuz) özelliklerine uygun aşağıdaki Latince alfabe ile, 20. Yüzyılın başlarında Türkiye’de okuryazarlık oranlarında kayda değer bir artışa da neden olmuştur.

Türkiye Türkçesi Alfabesi:



A a (Â â), B b, C c, Ç ç, D d, E e, F f, G g, Ğ ğ, H h, I ı, i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, Ö ö, P p, [Q q], R r, S s, Ş ş, T t, U u (Û û), Ü ü, V v, [W w], [X x], Y y, Z z

“Dillerle ilgili bu sayfalar hazırlanırken tr.Wikipedia.org sitesinden yararlanılmıştır.”